Sạch và dơ, những bàn tay chưa rửa

Cái ngày nặng nề trong hội đường Capharnaüm qua chưa được bao lâu thì có mấy người khách từ Giêrusalem tới, vài người Pharisêu và vài kinh sư. Họ đã đi bộ ba bốn ngày đường để đến đây. Không rõ họ đến để học hay để dò xét.

Chuyện xảy ra ngay trong bữa ăn. Các môn đệ ngồi xuống, bẻ bánh ăn ngon lành bằng chính đôi bàn tay đã làm lụng suốt ngày, những bàn tay ngư phủ thô ráp, còn xám bụi đường. Có mấy ông cứ thế mà ăn, chẳng dội nước lên tay trước.

Với một người Do Thái sùng đạo thời ấy, đó đâu phải chuyện nhỏ. Cái sạch ấy cũng chẳng phải cái sạch vệ sinh. Người Pharisêu giữ “truyền thống của tiền nhân”, và trước mỗi bữa ăn họ dội nước lên tay theo một nghi thức cẩn thận. Chén, bình, nồi đồng cũng được rửa như thế. Họ làm vậy để giữ cho mọi việc trong đời, kể cả bữa ăn chiều, được thánh thiện trước mặt Thiên Chúa.

Mấy người khách cau mày nhìn các môn đệ, rồi quay sang Thầy các ông. Mấy bác ngư phủ ngưng nhai. Vài ông cúi xuống nhìn hai bàn tay mình, ngỡ ngàng như lần đầu trông thấy.

“Sao môn đệ ông không theo truyền thống của tiền nhân, cứ để tay ô uế mà dùng bữa?”

Đức Giêsu nhìn họ một lúc rồi mới trả lời. Những người này nghiêm túc, yêu mến Lề Luật, nhưng đi bấy nhiêu ngày đường tới đây, họ lại để mắt trước tiên vào đôi tay chưa rửa của mấy anh đánh cá đang mỏi mệt. Ngài đáp họ bằng lời ngôn sứ Isaia:

“Dân này tôn kính Ta bằng môi bằng miệng, còn lòng chúng thì lại xa Ta.”

Người cha già ra về tay không

Ngài không cãi chuyện nước rửa tay mà chạm thẳng vào chỗ đau, lấy ngay một chuyện trong đời sống của họ làm ví dụ: lời khấn gọi là Côban.

Một người có thể tuyên bố rằng tiền của mình là Côban, nghĩa là đã dâng cho Thiên Chúa. Theo lối dạy của một số kinh sư thời ấy, một khi đã nói ra chữ ấy thì người đó bị ràng buộc, dù cha mẹ mình đang thiếu ăn.

Chuyện ấy có thể diễn ra thế này. Một ông cụ, tay đã run, ngỏ lời xin cậu con trai giúp chút tiền thầy thuốc. Cậu con là người có tiếng trong hội đường, chẳng bỏ buổi kinh nguyện nào. Cậu xòe hai tay ra:

“Con xin lỗi cha, tiền ấy con đã khấn Côban, giờ là của Chúa rồi.”

Ông cụ lặng lẽ về nhà, chẳng nói một câu. Biết trách làm sao được, khi con mình đã dâng của cho Chúa.

Đức Giêsu nói:

“Các ông thật khéo gạt bỏ điều răn của Thiên Chúa để nắm giữ truyền thống của các ông. Quả vậy, ông Môsê dạy: Hãy thờ cha kính mẹ; và kẻ nào nguyền rủa cha mẹ, thì phải bị xử tử.”

Rồi Ngài nói thẳng vào chuyện Côban: cứ theo lối ấy, hễ ai nói của mình là Côban thì khỏi phải giúp cha mẹ nữa, và lời Thiên Chúa bị gạt sang một bên để giữ lấy lệ của người phàm.

Không có gì từ bên ngoài

Nãy giờ đám dân thường vẫn đứng ngoài rìa lắng nghe. Đức Giêsu gọi họ lại gần và nói:

“Xin mọi người nghe tôi nói đây, và hiểu cho rõ: Không có cái gì từ bên ngoài vào trong con người lại có thể làm cho con người ra ô uế được; nhưng chính cái từ con người xuất ra, là cái làm cho con người ra ô uế.”

Nhiều người trong số họ đã sống cả đời dè dặt từng thứ mình chạm vào, từng miếng mình ăn, sợ mình nhiễm ô uế lúc nào không biết: lỡ quẹt áo vào một người ngoại ngoài chợ, một con chuột chết trong vò nước, một bữa ăn vội. Giờ Ngài bảo họ: những gì Thiên Chúa dựng nên chẳng phải là thứ để mà sợ.

Các môn đệ thì thấy bứt rứt. Họ đến gần thưa với Ngài:

“Thầy có biết là người Pharisêu đã vấp ngã khi nghe lời ấy không?”

Ngài không chạy theo để xoa dịu họ. Ngài bảo các môn đệ: cứ để mặc họ, vì họ là những người mù dẫn đường cho những người mù.

Lát sau, khi đã vào nhà, xa đám đông, các ông hỏi Ngài câu nói ban nãy nghĩa là gì. Ngài có vẻ ngạc nhiên vì các ông còn phải hỏi, rồi giải thích rằng đồ ăn vào bụng rồi thải ra ngoài, nó chẳng bao giờ vào tới lòng người. Thánh Máccô ghi thêm một câu ngắn, về sau rất quan trọng cho Hội Thánh thuở đầu, khi tín hữu gốc Do Thái và tín hữu gốc dân ngoại bắt đầu ngồi chung một bàn: “Như vậy là Người tuyên bố mọi thức ăn đều thanh sạch.”

Ngài nói rõ điều gì thật sự làm cho con người ra dơ:

“Vì từ bên trong, từ lòng người, phát xuất những ý định xấu: tà dâm, trộm cắp, giết người, ngoại tình, tham lam, độc ác, xảo trá, trác táng, ganh tỵ, phỉ báng, kiêu ngạo, ngông cuồng.”

Danh sách dài, và nghe chẳng dễ chịu chút nào. Không điều gì trong đó đến từ một cái nồi chưa rửa hay một bàn tay lỡ chạm vào thứ không nên chạm. Tất cả đều bắt đầu từ bên trong, từ chính chỗ tình yêu cũng bắt đầu. Ngài dắt các học trò nhìn vào tận đó, chỗ ai cũng dễ quên nhìn tới, chỗ chẳng gáo nước nào dội vào được.